سعيد محمد جعفرى

بيشتر مردم مطبوعات را در كشور ما، به عنوان رسانه اى مى شناسند كه ضمن اطلاع رسانى مى تواند گوشه اى از اوقات فراغت آنها را نيز پر كند.
از سوى ديگر بيشتر مسئولان در دستگاه هاى گوناگون دولتى و غيردولتى مطبوعات را به عنوان ابزارى حساس مى پندارند كه مى توانند بر افكار عمومى تأثير داشته باشند.
در اين ميان، كمتر فردى ازمردم يا مسئولان پيدا مى شود كه نگاهى صنعتى به مطبوعات داشته باشد و بخواهد چند و چون صنعت مطبوعات را مورد توجه قرار دهد.
مطبوعات گرچه يك رسانه قدرتمند هستند ولى در عين حال جزيى ازخانواده بزرگ صنعت اطلاع رسانى و صنايع وابسته به آن به شمار مى روند و از همان ديدگاه قابل تأمل هستند. علت اين كه صنعت مطبوعات در ايران تا حدود زيادى ناشناخته است را بايد در عوامل متعددى يافت، كه از جمله آنها مى توان به ضعف روابط عمومى خود مطبوعات، پايين بودن سطح آموزش روزنامه نگارى در كشور، وجود انواع تسهيلات حمايتى دولتى، پائين بودن سطح آگاهى هاى عمومى جامعه، فقدان فرهنگ مطالعه، سياسى شدن بيش از حد جامعه و مطبوعات، فقدان قوانين لازم و... اشاره كرد.
برعكس ايران، صنعت مطبوعات در سطح بين المللى، به عنوان يك صنعت پويا به حساب مى آيد كه گردش سرمايه قابل توجهى را متناسب با نوع فعاليت خود، دارد.
اين كه فعاليت اين صنعت در سال۲۰۰۵ در دنيا، چگونه بود، چه گردش سرمايه اى داشت و اصولاً اجزاى اين صنعت از چه ساختارى تشكيل مى شود، موضوع گزارش زير است.
اين گزارش بر مبناى چكيده اى از اطلاعات موجود در ويرايش ۲۰۰۶ ، كتاب «WORLD PRESS TRENDS» تهيه شده است كه از سوى «انجمن بين المللى روزنامه ها»، اخيراً در پاريس انتشار يافت.
شمارگان روزنامه ها در سراسر جهان در سال۲۰۰۵ اندكى افزايش يافت و درعين حال درآمد روزنامه ها به واسطه آگهى بالاترين افزايش را در چهارسال اخير داشت.
در همين زمينه، فروش روزنامه ها در سال۲۰۰۵ ، ۰‎/۵۶+ درصد رشد داشت كه اين رشد در خلال يك دوره پنج ساله به ۶+ مى رسيد.
بيشترين رشد فروش روزنامه ها در سال،۲۰۰۵ در قاره آسيا بود.
چنانچه شمارگان روزنامه هاى رايگان به تيراژ روزنامه هاى پولى اضافه شود، شمارگان جهانى روزنامه ها در سال،۲۰۰۵ بالغ بر ۱‎/۲۱+ درصد افزايش نشان مى دهد. اين رقم براى ۵سال به ۷‎/۸+ درصد مى رسد.
روزنامه هاى رايگان اكنون ۶درصد شمارگان تمامى روزنامه هاى جهان را دارند. رقمى كه فقط براى قاره اروپا، ۱۷درصد است.
در اين ميان درآمد ناشى از جذب آگهى در روزنامه هاى پولى در سال،۲۰۰۵ نسبت به سال۲۰۰۴ ، ۵‎/۷+درصد افزايش يافت. اين رقم چنانچه براى يك دوره ۵ساله در نظر گرفته شود، افزون بر ۱۱‎/۷ درصد است.
هندوستان، كشور دوم جهان به لحاظ فروش روزنامه
بزرگترين بازارهاى جهانى روزنامه عبارتند از: چين با ۹۶‎/۶ ميليون نسخه فروش روزانه، هندوستان با ۷۸‎/۷ ميليون نسخه، ژاپن با
۶۹‎/۷ميليون نسخه، آمريكا با ۵۳‎/۳ ميليون و آلمان با ۲۱‎/۵ ميليون.
در سال،۲۰۰۵ فروش روزنامه ها در چين و هندوستان بالا رفت ولى در ژاپن، آمريكا و آلمان پائين آمد.
فروش روزنامه ها در سال،۲۰۰۵ در آسيا
۱‎/۷+ درصد، در آمريكاى جنوبى ۳‎/۷+ درصد و در آفريقا ۰‎/۲+ درصد نسبت به سال قبل از آن رشد داشت،در حالى كه در اروپا ۰‎/۲۴- درصد، در آمريكاى شمالى ۳‎/۵- درصد و در استراليا و اقيانوسيه ۲- درصد كاهش داشت.
كاهش فروش روزنامه ها در آمريكاى شمالى اساساً روى روزنامه هاى بعدازظهر بود.
سقوط و رشد شمارگان روزنامه ها
شمارگان روزنامه هاى يوميه پولى در سال۲۰۰۵ در اروپا، شاهد ۰‎/۶۱- درصد سقوط بود كه اين رقم براى مجموع ۵سال به ۵‎/۲۶- درصد بالغ مى شد.
در سال،۲۰۰۵ مجموع شمارگان روزنامه ها در ۷كشور عضو اتحاديه اروپا افزايش يافت؛ اتريش ۰‎/۴۲+ درصد، جمهورى چك ۴‎/۸۸+ درصد، ايرلند ۲‎/۱۶+ درصد، ايتاليا ۰‎/۰۳+ درصد، لهستان ۹‎/۸+ درصد، اسلوونى
۱۹‎/۴۴+ درصد و انگلستان ۰‎/۰۵ درصد.
كشورهايى كه در اين ارتباط دچار كاهش شمارگان شدند، عبارت بودند از:
بلژيك ۱‎/۳۵- درصد، دانمارك ۲‎/۶۴- درصد، استونى ۰‎/۳۹- درصد، فنلاند ۰‎/۶۷- درصد، فرانسه ۱‎/۶ درصد، آلمان ۲‎/۵- درصد، يونان ۴‎/۰۵- درصد، مجاستان ۰‎/۶۸- درصد، ليتوانى ۲‎/۲۵- درصد، هلند ۳‎/۶۷- درصد، پرتغال ۳‎/۸۸- درصد، اسلوواكى ۴‎/۱۷- درصد، اسپانيا ۰‎/۹۴ درصد و سوئد ۱‎/۳۴- درصد.
در برخى نقاط ديگر اروپا، در سال،۲۰۰۵ شمارگان روزنامه ها افزايش پيدا كرد. اين نقاط عبارت بودند از: تركيه ۱۱‎/۹۲+ درصد، كرواسى ۷‎/۵۹+ درصد.
در كنار كشورهاى فوق، در برخى كشورها به شرح زير سقوط شمارگان رقم زده شد: نروژ ۲‎/۷۸- درصد و سوئيس ۳‎/۲۶- درصد.
شمارگان روزنامه ها در سال۲۰۰۵ در آمريكا ۲‎/۳۵- درصد كاهش يافت كه اين رقم براى يك دوره ۵ساله، به ۴‎/۰۲ - درصد مى رسد.
كاهش شمارگان روزنامه ها در آمريكا بيشتر روزنامه هاى بعدازظهر را دربرمى گيرد. اين كاهش در وضعيت سال به سال به ۶‎/۶- درصد مى رسد. رقم ياد شده براى روزنامه هاى صبح از ۱‎/۶- درصد تجاوز نمى كند.
در ژاپن فروش روزنامه ها در سال،۲۰۰۵ ۰‎/۹۷- درصد كاهش پيدا كرد كه اين رقم براى يك دوره ۵ساله، ۲‎/۸۱- درصد است.
چين، پيشتاز فروش روزنامه در جهان
در سال،۲۰۰۵ فروش روزنامه ها در چين وضعيت بسيار خوبى داشت و رشدى برابر ۸‎/۹+ درصد در اين زمينه به ثبت رسيد. اين رقم حكايت از يك رشد ۱۸+ درصدى براى يك دوره ۵ساله دارد.
در روسيه در سال،۲۰۰۵ نسبت به سال ،۲۰۰۴ شمار عناوين روزنامه ها رشد پيدا كرد و از ۴۸۵ عنوان به ۴۹۱ عنوان رسيد.
در آمريكاى لاتين و در برزيل فروش روزنامه ها در سال۲۰۰۵ ، ۴‎/۰۹+ درصد رشد پيدا كرد ولى براى يك دوره ۵ساله، ۱۱‎/۴- درصد كاهش نشان مى دهد. علاوه بر برزيل، شيلى در اين قاره افزايش فروش روزنامه ها را برابر ۰‎/۳۳ درصد در سال ،۲۰۰۵ گزارش كرد.
همچنين هندوستان در سال،۲۰۰۵ افزايش فروش روزنامه را برابر با ۷درصد اعلام كرد كه اين رقم براى دوره ۵ساله به ۳۳ درصد مى رسد.
در نقاط ديگر آسيا، سنگاپور در سال۲۰۰۵ شاهد سقوط ۰‎/۲- درصدى در فروش روزنامه ها بود كه طى دوره ۵ساله حكايت از يك كاهش
۳‎/۹- درصدى دارد.
در مالزى فروش روزنامه ها به صورت سال به سال، ۵‎/۴۴+ درصد رشد نشان مى دهد و براى دوره ۵ ساله رشد آن بالغ بر ۱۴‎/۶۳+ درصد مى شود.
در استراليا، در سال ،۲۰۰۵ فروش روزنامه ۲‎/۲۳- درصد كاهش نشان مى داد و در نيوزيلند فروش سال به سال با ۱‎/۳۵- درصدو براى دوره ۵ ساله با ۴‎/۵۸- درصد كاهش، مواجه بود.
ژاپنى ها و نروژى ها رتبه هاى اول و دوم خريداران روزنامه در جهان
براساس اطلاعات منتشرشده در سال ،۲۰۰۵ ژاپنى ها توانستند نروژى ها را از لحاظ ميزان خريد روزنامه پشت سر بگذارند. در اين سال به هريك هزار بزرگسال ژاپنى در روز ۶۳۴ نسخه روزنامه فروخته شد كه اين رقم براى نروژى ها از ۶۲۶ نسخه روزنامه در روز بالاتر نمى رود.
ركوردداران خريد روزنامه در دنيا پس از ژاپن و نروژ، فنلانديها با ۵۱۸ نسخه روزنامه و متعاقباً سوئديها با ۴۸۱ نسخه روزنامه هستند.
بلژيكى ها پيشتاز جهانى عرصه مطالعه روزنامه:
در حوزه مطالعه روزنامه نيز براساس آخرين برآوردها، بلژيكى ها با ۵۴ دقيقه در روز ركورددار هستند و در پى آنها، اوكراينى ها با ۵۰ دقيقه و كاناداييها با ۴۹ دقيقه جاى دارند.
كاهش شمار عناوين روزنامه ها:
در سال ،۲۰۰۵ در مجموع، شمار عناوين روزنامه هاى پولى در جهان ۰‎/۳- درصد كاهش يافت. هرچند رقم فوق براى دوره ۵ ساله ۲۰۰۵-۲۰۰۱ افزايشى برابر ۸‎/۱+ درصد را نشان مى دهد.
شمارگان كل روزنامه هاى دنيا
بر همين اساس، در سال ،۲۰۰۵ شمارگان روزنامه هاى پولى در جهان به ۴۳۹ ميليون نسخه رسيد كه چنانچه شمارگان روزنامه هاى رايگان به اين رقم اضافه شود، رقمى معادل ۴۶۴ ميليون نسخه به دست مى آيد كه حكايت از رشد ۱‎/۲۱+ درصدى نسبت به سال ۲۰۰۴ دارد.
در اين ميان در سال ۲۰۰۵ شمار بازديدكنندگان از وب سايت روزنامه ها دركل جهان با ۸‎/۷۱+ درصد رشد قابل ملاحظه يافت كه نسبت به يك دوره ۵ ساله، ۲۰۰+ درصد رشد نشان مى دهد.
در سال ،۲۰۰۵ شمارگان روزنامه هاى يوميه پولى در ۳۵ درصد از كشورهاى موردبررسى بالا رفت. براى روزنامه هاى غيريوميه، ۵۴ درصد كشورها، افزايش سال به سال گزارش كردند، درحالى كه ۳۹ درصد كشورها از افزايش شمارگان براى روزنامه هاى يكشنبه خود، خبر دادند.
۴۳۹ ميليون خريدار روزنامه در روز
گزارش مى شود در سال ،۲۰۰۵ بيش از ۴۳۹ ميليون نفر هرروز اقدام به خريد روزنامه كردند كه اين رقم در سال ۲۰۰۱ ، از ۴۱۴ ميليون نفر فراتر نمى رفت.در اين مورد گفته شده است، ميانگين شمار خوانندگان روزنامه هاى يوميه در سال ،۲۰۰۵ به بيش از يك ميلياردنفر مى رسيد.از مجموع ۱۰ روزنامه دنيا كه پرفروش ترين هستند، ۷ روزنامه در آسيا چاپ مى شود كه چين، ژاپن و هندوستان ۶۲ درصد آنها را تشكيل مى دهند.
انتشار ۷۸۶۲ عنوان روزنامه پولى و رايگان در دنيا
در اين زمينه، در سال ،۲۰۰۵ شمار كل عناوين روزنامه هاى يوميه پولى جهان به ۷۷۰۰ بالغ مى شد كه چنانچه رقم مربوط به روزنامه هاى رايگان به آن اضافه شود، شمار كل عناوين روزنامه هاى پولى و رايگان جهان را در سال ۲۰۰۵ مى توان ۷۸۶۲ عنوان به حساب آورد.رقم فوق براى يك دوره ۵ ساله، ۸‎/۹+ درصد افزايش دارد.در همين مورد، شمار عناوين روزنامه هاى يوميه پولى در آفريقا ۴‎/۵+ درصد، در آمريكاى جنوبى ۱‎/۴+ درصد و در استراليا و اقيانوسيه ۱‎/۲+ درصد رشد پيداكرد، ضمن آنكه در اروپا ۱‎/۲- درصد، درآمريكاى شمالى ۰‎/۴- درصد و در آسيا ۰‎/۳- درصد كاهش داشت.
۳۰‎/۲ درصد، سهم روزنامه ها به لحاظ جذب آگهى
براساس اطلاعات منتشر شده در سال ،۲۰۰۵ سهم روزنامه ها از آگهى با ۳۰‎/۲ درصد تقريباً ثابت ماند كه البته در مقايسه با سهم ۳۰‎/۳ درصدى سال ،۲۰۰۴ كمى كاهش دارد.در سال،۲۰۰۵ روزنامه ها پس از تلويزيون بيشترين سهم جذب آگهى را داشته اند و انتظار مى رود اين سهم براى سال هاى متمادى باقى بماند.
در سال ،۲۰۰۵ سهم ۲۱ كشور جهان از بازار آگهى در روزنامه افزايش پيداكرد. اين كشورها عبارت بودند از:
آرژانتين، اتريش، بلژيك، شيلى، كلمبيا، مصر، فنلاند، آلمان، هندوستان، اندونزى، كويت، لتونى، مالزى، پاناما، لهستان، روسيه، عربستان سعودى، سنگاپور، آفريقاى جنوبى، امارات عربى متحده و آمريكا.
چنانچه دوره اى ۵ ساله به اين منظور درنظر گرفته شود، شمار كشورهايى كه افزايش سهم جذب آگهى در روزنامه هايشان را داشتند به ۲۴ كشور مى رسد. اين كشورها عبارتند از:
آرژانتين، بلژيك، كلمبيا، كاستاريكا، جمهورى چك، دانمارك، اكوادور، مصر، فرانسه، يونان، ايسلند، هندوستان، ايرلند، ژاپن، كويت، لبنان، مالزى، ميانمار، نروژ، پاكستان، لهستان، پورتوريكو، روسيه و اسلوونى.در ميان كشورهاى جهان، ايالات متحده آمريكا، بزرگترين بازار آگهى روزنامه اى را دراختيار دارد. سهم آمريكا در اين زمينه در سال ۲۰۰۵ ، ۱‎/۵۱+ درصد افزايش داشت كه براى دوره ۵ ساله به ۷+ درصد مى رسد.در كشور ژاپن، وضعيت فوق به گونه اى خاص رقم خورد. ژاپن درطول سال هاى ۲۰۰۱ تا ،۲۰۰۳ دوران كاهش پرداخت هزينه براى چاپ آگهى در روزنامه ها را تجربه كرد كه اين تجربه در سال ۲۰۰۴ به صورت رشد مثبت تحقق يافت ولى در سال ،۲۰۰۵ مجدداً، اين رويه با كاهش ۱‎/۷- درصدى روبه رو شد.
كاهش و افزايش هاى درآمد ناشى از آگهى در روزنامه ها
چين در سال ،۲۰۰۵ رقم ۱۹ درصد براى جذب آگهى روزنامه اى را ثبت كرد كه براى يك دوره ۵ ساله، حكايت از رشد ۱۲۸+ درصدى دارد.اتحاديه اروپا در سال ،۲۰۰۵ در زمينه جذب آگهى روزنامه اى از يك رشد ۴‎/۱۵+ درصدى برخوردار شد. رقمى كه براى دوره ۵ ساله به ۳۷‎/۳+ درصد مى رسد.
اطلاعات مربوط به ۱۷ كشور جهان نشان مى دهد كه ۱۳ كشور افزايش درآمد آگهى داشتند. اين كشورها عبارت بودند از:بلژيك
۱۱‎/۵+ درصد، جمهورى چك ۶‎/۳۸+ درصد، دانمارك ۹‎/۴۵+ درصد، استونى ۱۷‎/۸۶+ درصد، فنلاند ۱‎/۵۷+ درصد، فرانسه ۰‎/۸۹+ درصد، مجارستان ۶‎/۷۹+ درصد، ايرلند
۱۲‎/۳۵+ درصد، ايتاليا ۱‎/۹۸+ درصد، ليتوانى ۹‎/۴۵+ درصد، لهستان ۴‎/۳۶+ درصد، اسپانيا ۶‎/۹۳+ درصد و سوئد ۵‎/۶+ درصد.
درآمد ناشى از جذب آگهى روزنامه اى در سال ۲۰۰۵ در كشورهاى زير كاهش پيداكرد:
يونان ۱‎/۹۲- درصد، لتونى ۷‎/۰۴- درصد، هلند ۱‎/۶- درصد و انگلستان ۳‎/۰۸- درصد.
در سال ،۲۰۰۵ ميزان افزايش درآمد ناشى از آگهى روزنامه اى در برخى كشورهاى ديگر از اين قرار بود:روسيه ۱۶+ درصد، هندوستان
۲۳‎/۱۸+ درصد، آفريقاى جنوبى ۲۰‎/۷۱+ درصد، تركيه ۳۹‎/۱۴+ درصد، استراليا ۸‎/۱۴+ درصد.
وضعيت روزنامه هاى رايگان
در سال ۲۰۰۵ ، ۱۶۹ روزنامه يوميه رايگان با مجموع شمارگان ۲۷‎/۹ ميليون نسخه منتشر مى شدند كه از ميان آنها ۱۸‎/۶ ميليون نسخه به تنهايى در اروپا به توزيع راه پيدا مى كردند.
حجم بازار روزنامه هاى يوميه رايگان در برخى از كشورها چشمگير بوده است. در اسپانيا، توزيع روزنامه هاى يوميه رايگان به ۵۱ درصدبازار مى رسيد كه اين رقم براى كشور پرتغال به ۳۳ درصد، دانمارك ۳۲ درصد و ايتاليا ۲۹ درصد بالغ مى شد.
صنعت مطبوعات جهان در سال ۲۰۰۵
چين با ۹۶‎/۶ ميليون نسخه فروش روزنامه در روز، در دنيا مقام اول را دارد و پس از آن هندوستان، ژاپن، آمريكا و آلمان قرار مى گيرند.
در سال ۲۰۰۵ در مقايسه با سال ،۲۰۰۴ فروش روزنامه ها در آسيا، آمريكاى جنوبى و آفريقا رشد داشت، در حالى كه در اروپا، آمريكاى شمالى، استراليا و اقيانوسيه كاهش نشان داد.در سال ،۲۰۰۵ ژاپنى ها توانستند نروژى ها را از لحاظ ميزان خريد روزنامه پشت سر بگذرانند و مقام اول جهانى را در اين زمينه به دست آورند. در آن سال به هريك هزار بزرگسال ژاپنى در روز، ۶۳۴ روزنامه فروخته شد.ژاپن، نروژ، فنلاند و سوئد ركوردداران خريد روزنامه در دنيا به حساب مى آيند.بلژيكى ها با ۵۴ دقيقه در روز، ركورددار مطالعه روزنامه هستند و درپى آن ها اوكراينى ها و كانادايى ها جاى دارند.